Şartnamede Marka Yazmadan Teknik Yeterlilik Nasıl Tanımlanır?

Marka yazmamakla markayı gizlememek aynı şey değildir. Kamu alımlarında marka ve model belirtmek kural olarak yasaktır, eşdeğerlik ifadesine ise belirli koşullarla izin verilir; kuralın kendi metni ve istisnaları için mevzuata ve kurumunuzun ihale birimine bakın. Buradaki konu kuralın metni değil, kuralın etrafından dolaşan şartnamenin nasıl göründüğüdür.

Bir şartname tek bir ürünün veri sayfasından kopyalandığında marka adı yazılmasa bile o ürünü tarif eder. Teklif verecek diğer üreticiler bunu ilk okumada anlar, çoğu teklif bile vermez. Sonuç, tek geçerli teklifle sonuçlanan bir ihale ve pazarlık gücünü tamamen kaybetmiş bir kurum olur.

Gizli Marka İşaretleri

Taslağı gözden geçirirken şunları arayın:

Üreticiye özgü isimlendirmeler. Bir üreticinin kendi arayüzünde kullandığı özellik adı, işlevin genel adı değildir. “Şu adlı modül bulunmalıdır” yerine o modülün ne yaptığı yazılır.

Katalog rakamının birebir eşiği. Bir ürünün veri sayfasındaki sayıdan hemen bir altına konmuş eşik değer, o ürünü işaret eder. Eşik kendi ölçümünüzden çıkmalı ve yuvarlak bir sayı olmalı.

Gereksiz donanım ayrıntısı. Belirli bir port sayısı ve tipi kombinasyonu, belirli bir kasa yüksekliği, belirli bir güç kaynağı düzeni. İhtiyaç gerçekten buysa gerekçesi yazılır; değilse bağlantı sayısı ve tipi olarak yazılır.

Tek bir üreticinin sahip olduğu belge şartı. Belgeler sınırlı sayıda ürün sürümü için verilir. Bir belgeyi zorunlu tutmadan önce kaç üreticinin o belgeye sahip olduğuna bakın; sertifikaların neyi garanti ettiği ayrı bir konudur.

Sürüme bağlı istekler. Belirli bir yazılım sürüm numarasının istenmesi, o sürüm numaralandırmasını kullanan üreticiyi işaret eder.

Yerine Ne Yazılır

Üçlü bir kalıp işe yarar: işlev, ölçüm koşulu, doğrulama yöntemi.

İşlev, ürünün ne yaptığını üreticiden bağımsız dille anlatır. Ölçüm koşulu, o işlevin hangi şartlar altında beklendiğini söyler. Doğrulama yöntemi ise bunun teslimde nasıl kontrol edileceğini belirtir.

Örnek bir dönüşüm: marka işaretleyen hâli: “Cihaz, üreticinin uygulama tanıma teknolojisiyle şu adlı imza veritabanını kullanmalıdır.” İşleve dayalı hâli: “Cihaz, port numarasından bağımsız olarak uygulama tanıma yapabilmeli; tanınan uygulama kümesi güncellenebilir olmalı; güncelleme internete kapalı ortamda da uygulanabilmeli. Doğrulama. Kabul testinde belirlenen uygulama listesinin standart dışı portlarda tanınması.”

İkinci hâl daha uzundur. Buna karşılık o işlevi yapan bütün ürünleri kapsar ve teslimde elinizde ölçülecek bir şey bırakır.

Eşdeğerlik İfadesinin Sınırı

“Veya eşdeğeri” ibaresi tek başına şartnameyi marka bağımsız yapmaz. Eşdeğerliğin neye göre değerlendirileceği yazılı değilse, karar değerlendirme komisyonunun yorumuna kalır ve itiraza açık hâle gelir. Eşdeğerlik ölçütü de aynı üçlü kalıpla yazılır: hangi işlev, hangi koşulda, nasıl doğrulanarak.

Son Kontrol

Taslağı bitirdikten sonra bir kez daha okuyun, ama bu sefer soru şu olsun. Bu şartnameye kaç üretici teklif verebilir? Cevap “bir” ise, sebebi gerçek bir teknik zorunluluk mu, yoksa taslağın kopyalandığı veri sayfası mı? İkinci ihtimal düşündüğünüzden daha sık çıkar.